Varanasi; een heet beentje lichten in de oudste stad ter wereld

Tja, wat kunnen wij nog toevoegen aan de mythe Varanasi genaamd. Volgens de Indiers de oudste altijd bewoonde stad ter wereld. Vrijwel iedere Azie-reiziger is hier geweest en heeft zijn ervaringen, die altijd en terecht bijzonder zijn, met elk gewillig oor gedeeld.
Varanasi, ook Benares genoemd en met als bijnaam Kashi -City of Life- is de allerheiligste plek in India. Niet alleen om er gecremeerd te worden, want ook tijdens leven en welzijn is dit de plek waar hindoe-pelgrims spirituele redding en eeuwige rust vinden. Varanasi is een van de plaatsen waar verlichting uit de cyclus van leven en dood mogelijk is.

De Ganges is een rivier die haar oorsprong vindt in het Garwalgebergte, een zuidelijk gelegen bergrug van de Indiase Himalaya. De mythe rond de Ganges gaat ver terug in het verleden. De rivier was van oorsprong een hemelse rivier, in de letterlijke zin van het woord hemels. De heerser van dat moment, koning Bhagiratha, kon het verdriet om de dood van zijn ouders maar moeilijk verwerken. Anno 2007 zou hij doodgegooid worden met therapeuten, psychologen, groepssessies traumaverwerking en rebirthing-bijeenkomsten, maar in die tijd stond de koning er alleen voor. De as van zijn ouders dreef in de hemelse rivier, de Ganges. Om hen weer tot leven te wekken, zijn innigste wens, vroeg hij de god Shiva om de Ganges op aarde te laten stromen. Shiva echter was bang dat de kracht van de rivier tot de verwoesting van de aarde zou leiden, en om die reden ving hij het water van de rivier op met zijn lange haren, om het daarna kalmpjes via de bergen van de Himalaya de wereld in te laten stromen. De god Shiva wordt dan ook vaak afgebeeld met water dat uit zijn haren drupt.
De rivier wordt sindsdien als zeer heilig beschouwd. Bij de Ganges sterven en gecremeerd worden betekent in de hindoetraditie niet minder dan de verlossing uit de levenscirkel, moksha, en een vrije doortocht naar het hiernamaals, zeg maar wat Christenen de hemel noemen.
Gelovig of niet gelovig, wie wil dat nu niet?

Niet alleen sterven hier maakt zalig, ook het nemen van een bad en het drinken van het water van de rivier hebben dat effect. Er is slechts een klein probleem: de Ganges is vervuild, op een schaal waarbij vergeleken de Maas en de Rijn tot drinkwater zijn verheven. Volgens de officiele norm is water veilig om in te baden als er minder dan 500 faecale coli-bacterien per 100 ml in voorkomen. Klinkt nog rijkelijk veel in onze westerse oren, maar nu de Ganges, waar iedereen zich in wast, zijn tanden mee poetst en vooral: uit drinkt. De laatste cijfers wijzen uit dat er in elke 100 ml Gangeswater anderhalf miljoen van deze bacterien leven. Anderhalf miljoen. Dat is 3000 maal de officiele norm overschreden. Het is een raadsel dat de Indiers nog niet uitgestorven zijn.
Met twee liter bronwater op zak dwalen we door de honderden smalle verdwaalsteegjes van Varanasi. En begeven ons naar de moederbron van alle wereldse bacterien. De Ganges.
Langs de rivier is een vier kilometer lang pad met de 'ghats', de heilige plekken waar zo'n beetje alles gebeurt wat een mens zich maar voor kan stellen. Er zijn meer dan honderd ghats, de meeste bestemd voor baden, wassen en het uitvoeren van rituelen. De twee bekendste en meest heilige ghats zijn de Manikaranika en de Harishchandra Ghat; hier vinden dagelijks tientallen, zo niet honderden crematies plaats.

De sfeer langs de rivier is overweldigend: de mooiste yoga-oefeningen worden uitgevoerd, pan-kraampjes doen goede zaken, waterbuffels nemen een verkoelend bad, bedelaars glimlachen, saddhu's geven hun zegen, jongens spelen cricket met een zelfgemaakte bat, straathonden vechten om een stuk vlees, mannen laten zich scheren, mensen in lendendoekjes dalen vol overgave af in het water, mandjes met bloemen en een brandende kaars drijven in de rivier, iemand staat in een hoekje te plassen en de pelgrims scheppen met de hand enkele miljoenen bacterien: eten en drinken tegelijk.

We komen ogen tekort. Na een wandeling van enkele uren zijn onze hoofden vol en keren we terug naar het hotel om af te koelen en het roet van onze lijven te wassen. Het balkon van onze kamer is afgezet met gaas en tralies, om de apen die hier ook wonen buiten te houden. Het is de omgekeerde wereld.

Hindoes streven ernaar om een overledene binnen drie uur na het intreden van de dood te cremeren. Een dokter stelt officieel het overlijden vast en maakt het overlijdenscertificaat op. Het lijk wordt gewassen, liefst met water uit de Ganges, en in kleurrijke doeken gewikkeld. Goudkleurige zijde is in Varanasi het meest populair en wordt dan ook in honderden identieke stalletjes verkocht.
Het lijk wordt op een bamboe draagstel naar de rivier gedragen; de vrouwen blijven achter want zij worden geacht te emotioneel te zijn en kunnen daardoor de doorgang van de ziel naar de nieuwe wereld blokkeren.
Een van de zoons, meestal de oudste, is in witte doeken gekleed, de kleur van de rouw, en heeft zijn hoofd kaal laten scheren, op een klein plukje haar na op het achterhoofd. De mannelijke familieleden lopen vijf maal om het lijk en laten ieder vijf maal Gangeswater in de mond van het overleden familielid lopen. Ter zuivering van de geest (!). Vijf maal, voor ieder element eenmaal: aarde, water, vuur, lucht en geest.
Slechts zes categorieen mensen worden niet gecremeerd, maar begraven of te water gelaten: kinderen onder de twaalf, saddhu's, zwangere vrouwen, en mensen die gestorven zijn aan slangenbeten, lepra of pokken.
Na het verrichten van de rituelen wordt het lijk op de houten brandstapel gelegd. Het vuur wordt aangestoken en brandende gehouden door de 'doms', de outcasts van de hindoemaatschappij en de enigen die mogen omgaan met de dood. Het duurt ongeveer drie uur voor een mens volledig is verbrand; bij mannen heeft de borstkas de langste tijd nodig, bij vrouwen het heupdeel. Zijn er toch nog wat menselijke resten nadat het laatste houtje verkoold is, dan worden die verzwaard met wat keien in de Ganges gegooid. Visvoer. Waar de vissen overigens blij mee zijn, want na de maaltijd komen ze in een volgend leven als mens terug. Een opwaardering van jewelste.

Varanasi is een prima plek om een paar dagen uit te rusten, te wandelen en ondertussen lekker geschokt te worden. De Manikaranika Ghat is definitief onze meest populaire bestemming. Tussen de huizenhoge stapels houtvoorraad leven mongooses, die zich af en toe laten zien wanneer ze op strooptocht gaan voor hun lunch.
Vaste prik op de brandstapels zijn de benen en voeten die, half verkoold, loslaten van het bekken en van de brandstapels afrollen. Op onze laatste dag zien we veertien crematies tegelijk; links en rechts valt er na verloop van tijd met een dof klapje een heet beentje van een stapel, dat vervolgens door een onverstoorbare vuurman met een lange stok weer op de brandstapel geduwd wordt.
Fascinerend land, India.